MONATO

Lingvo

LA MONDO

Monda lingvo aŭ mondaj lingvoj

Imagu ni tian situacion: „... Sinjoroj kaj sinjorinoj, mi bonvenigas vin al ĉi tiu unua prelego en la Kongresa Universitato. Nia hodiaŭa preleganto estas d-ro Brown el Filadelfio, Usono. Lia temo estas ‚Sana nutraĵo’. Kiel interpretisto, s-ro Smith el Oksfordo, Anglio, eŭrop-esperantigos la uson-esperantan tekston de lia prelego. Do, ni esperas, ke ĉiuj kongresanoj komprenos, kaj poste partoprenos en la postprelega diskuto, kiam vi rajtos fari demandojn en iu ajn el la dialektoj, kondiĉe ke s-ro Smith ne devos tro frue foriri por traduki ĉe la aŭstrali-esperanta prelego, kiu sekvos ...”

Absurdaĵo? – Kompreneble. Tamen iom simila estas la aktuala situacio pri la angla, la tiel nomata monda lingvo. Lasu min doni ekzemplon:

Mi kaj miaj familianoj estas vegetaranoj, sed ni loĝas en lando kie vegetarismo estas relative nove alveninta fenomeno. En loka librovendejo mia edzino serĉis bonan vegetaran receptlibron por iom variigi nian hejman manĝaĵon. La plej bona, kiun ŝi povis aĉeti, estas libro, kies aŭtorino laŭŝajne celas kaj la britan kaj la usonan legantarojn, ĉar efektive la teksto estas dulingva, almenaŭ en tio, kio rilatas al la kuireja kaj kuirarta terminaro. Jen, por komparo, mallonga listo, kiu montras la grandan diferencon inter la du formoj de la „angla” lingvo. (Kompreneble, oni povus fari similajn „dulingvajn” aŭ „dudialektajn” listojn por aliaj fakoj – transporto, edukado, muziko, sporto, ktp – en kiuj usonanoj kaj aliaj parolantoj de la angla uzas malsamajn terminarojn kaj apenaŭ interkompreniĝas.)

Angla (de Anglio) Usonangla Esperanto
Coriander Cilantro Koriandro
Floury Mealy Faruneca
Marrow Squash Kukurbo
Wholemeal bread Whole wheat bread Brana pano
Mincer Grinder Viandmuelilo
Corn Grain, wheat Tritiko
French beans Green beans Fazeoloj
Aubergine Egg-plant Melongeno
Purée Paste Kaĉo
Ground nuts (nun malmoderna) Peanuts Arakidoj
Spring onions Scallions Ŝalotoj
Tunny-fish (nun malmoderna) Tuna Tinuso
Chickpeas Garbanzo peas Kikeroj
Chicory Endive Cikorio
Celeriac Celery root Tubercelerio
Dwarf beans Thin beans Fazeoletoj
Ketchup Catsup Keĉupo
Mixed salad leaves Greens Salatoj
Greens Vegetables Legomoj
Natural Unsweetened Sensukera
Caster sugar Superfine sugar Pulvorsukero
Single/double cream Light/heavy cream Maldensa/densa kremo
Cornflour Corn starch Maizfaruno
Pita bread Pocket bread Hinda pano
Sweetcorn Corn Maizo
Plain flour All-purpose flour Faruno sen fermento
Kebabs Kabobs Viando sur pikstangetoj
Frying-pan Skillet Pato
To grill To broil Kradrosti
Stone Fourteen pounds Sep funtoj

Similaj, sed malsamaj listoj povus esti kompilitaj por la skotangla kaj hiberni-angla (irland-angla), kaj verŝajne por multaj aliaj landoj, kie diversaj formoj de la angla estas parolataj. Adeptoj de la angla kiel internacia lingvo estas sendube kuraĝaj homoj, se ili pretendas, ke ili kapablas majstri – aŭ eĉ kompreni – tiom da naciaj kaj lokaj dialektoj de la lingvo de Ŝekspiro.

Dum jaroj mi loĝis kaj en Hispanio kaj en Argentino. Ankaŭ en tiuj landoj, mi konstatis ke estas granda diferenco inter la respektivaj kuirejaj terminaroj (kaj kelkfoje en la terminaroj de aliaj fakoj, kvankam malpli ol en la angla/usonangla). Ni rememoru, ke ankaŭ la hispana estas monda lingvo, parolata en pli ol dudek landoj. Ofte oni aŭdas la argumenton de malapogantoj de Esperanto, ke ĝi ne taŭgas kiel internacia lingvo, ĉar ĝi certe dissplitiĝos en multe da dialektoj. Strange, la sama argumento ne estas uzata kontraŭ la angla.

Garbhan MACAOIDH

Indekso
Aboni al MONATO
Flandra Esperanto-Ligo (FEL)
Lasta adapto de tiu ĉi paĝo: aprilo 2003