MONATO
Por skribi al ni
Serĉu en la retpaĝoj de Monato
en la retpaĝoj de Monato

Facebook Amikiĝu kun ni ankaŭ en Facebook

MONATO-konvencioj

Ofte ekzistas en Esperanto pluraj manieroj por esprimi sin (la franca/Franca lingvo, Francujo/Francio, komputilo/komputoro, ktp/k.t.p.). Por protekti la unuecan karakteron de la revuo, MONATO listigis konvenciojn pri multaj tiaj okazoj. La sekvaj konvencioj estas aplikataj plej strikte ĉe raportoj, malpli strikte ĉe leteroj kaj eĉ malpli strikte ĉe noveloj kaj rakontoj.

Enhavtabelo

Ŝtatonomoj
Organizaĵoj kaj sigloj
Propraj nomoj
Transskriboj
Majuskloj
Valutoj
Nombroj
Mezurunuoj
Referencoj
Datoj, tempo kaj daŭro
Interpunkcio
Kursivigo kaj dikigo
Prononcindikoj
Leksikaj konvencioj
Sintaksaj konvencioj
Oftaj eraroj
Novaj kaj aktualaj terminoj
... kaj aliaj konsideroj
Teknikaj konvencioj por kunlaborantoj de MONATO

Ŝtatonomoj

MONATO sekvas la rekomendojn el 2009 de la Akademio de Esperanto. Se la Akademio citas formojn en -io kaj en -ujo, MONATO uzas la -io-formojn..

Notu ankaŭ:
Esperantujo (kaj ne „Esperantio”)
Honkongo (kaj ne „Hongkongo”)
Eŭskio (kaj ne „Vaskio”)
Sovetio (aŭ Sovet-Unio)

Al la enhavtabelo

Organizaĵoj kaj sigloj

ALAraba Ligo
AUAfrika Unio
ABEAfrika Banko por Evoluo
ASANAsocio de Sudorient-Aziaj Nacioj
BR Brita Regnaro (Commonwealth of Nations)
EEA Eŭropa Ekonomia Areo
EFSFEŭropa Fonduso por Stabiligo Financa
ELKA Eŭropa Liber-Komerca Asocio
EU Eŭropa Unio
ĜKDK Ĝenerala Konvencio pri Dogano kaj Komerco
IAE Internacia Asocio por Evoluigo
IAEA Internacia Atom-Energia Agentejo
IBRE Internacia Banko por Rekonstruo kaj Evoluigo
ICAO Internacia Civil-Avia Organizaĵo
IFK Internacia Financa Korporacio
ILO Internacia Labor-Organizaĵo
IMF Internacia Mona Fonduso
IOMK Interregistara Organizaĵo por Marafera Konsultado
IPTEJInternacia Pun-Tribunalo por Eksa Jugoslavio
IRA Irlanda Respublikisma Armeo
ITU Internacia Telekomunika Unio
KE Konsilio de Eŭropo
KKG Kunlabora Konsilio de la Golfo
KSŜ Komunumo de Sendependaj Ŝtatoj
KUNKEKonferenco de UN pri Komerco kaj Evoluigo
MOK Monda Organizaĵo pri Komerco
MOM Monda Organizaĵo pri Meteologio
MOS Monda Organizaĵo pri Sano
MOT Monda Organizaĵo pri Turismo
NALKANord-Amerika Liber-Komerca Asocio
NATO Nord-Atlantika Traktat-Organizaĵo
OAPELOrganizaĵo de Arabaj Petrol-Eksportaj Landoj
OAŜ Organizaĵo de Amerikaj Ŝtatoj
OAU Organizaĵo por Afrika Unueco
OEKE Organizaĵo por Ekonomiaj Kunlaboro kaj Evoluigo
OIK Organizaĵo de Islama Kunlaboro
ONAOrganizaĵo pri Nutrado kaj Agrikulturo
OPEL Organizaĵo de Petrol-Eksportaj Landoj
OSKE Organizaĵo pri Sekureco kaj Kunlaboro en Eŭropo
Sekureca Konsilio (de UN)
SAEK Sud-Afrika Evolu-Komunumo
SKM Suda Komuna Merkato
UN Unuiĝintaj Nacioj
UneskoOrganizaĵo de UN por Edukado, Scienco kaj Kulturo
UNIDOOrganizaĵo de UN pri Industria Disvolvado
UPU Universala Poŝta Unio

Al la enhavtabelo

Propraj nomoj

Jen estas listeto de personaj nomoj (eventuale kun la prononco) pri kiuj ofte estas dubo:

  1. José María Aznar [ĥosé maria asnár]
  2. Tony Blair [teŭni blea]
  3. Gordon Brown [godan braŭn]
  4. Jean-Pierre Chevènement [ĵapjér ŝevenemán]
  5. Jacques Chirac [ĵak ŝirák]
  6. Charles de Gaulle [ŝarl de gol]
  7. Pim Fortuyn [fortéjn]
  8. Indira Gandhi
  9. Mahatma Gandhi
  10. Jörg Haider [jerg hajda]
  11. Sadam Husajn [sadám husájn]
  12. Ĥatami [ĥatamí]
  13. Lionel Jospin [lionél ĵospén]
  14. Slobodan Milošević [milóŝeviĉ]
  15. Muhamado*
  16. Jawaharlal Nehru
  17. Gerhard Schröder [ŝreder]
  18. Javier [ĥabjér] Solana
  19. Rabindranath Tagor
  20. Margaret Thatcher [mágaret faĉe]
  21. Josip Broz Tito
  22. Lech Wałęsa [leĥ vaŭensa]
  23. Maŭ Zedong

* MONATO decidis pri la uzo de la formo Muhamado, kiun rekomendas la plimulto de la spertuloj pri la araba lingvo. Tamen se aŭtoro preferas uzi la klasikan zamenhofan formon Mahometo, tiu ne estos korektita.

Al la enhavtabelo

Transskriboj

Transskribo de ĉinaj nomoj

Por transskribi ĉinajn nomojn MONATO uzas la sistemon de El Popola Ĉinio.

Transskribo de rusaj nomoj

Rusaj nomoj estas transskribitaj jene:

    а = a
    б = b
    в = v
    г = g
    д = d
    ж = ĵ
    з = z
    и = i
    й = j
    к = k
    л = l
    м = m
    н = n
    о = o
    п = p
    р = r
    с = s
    т = t
    у = u
    ф = f
    х = ĥ
    ц = c
    ч = ĉ
    ш = ŝ
    э = e
   щ = ŝĉ: Vereŝĉagin, Ŝĉusev, Ŝĉebetovka, Blagoveŝĉensk;
   ы = i: Kujbiŝev, Ribakov, Siktivkar, Groznij, Beliĥ, Ĉernovci;
   е =
         * e post konsonantoj: Fedorenko, Vasilevskij, Iĵevsk, Tuapse;
         * je en aliaj okazoj: Jesenin, Dmitrijev, Mendelejev, Gurjev;
   ё =
         * o post л, ш, щ, ч: Mogilov, Gumilov, Liĥaĉov, Ŝĉolkovo;
         * jo en aliaj okazoj: Jolkin, Fjodorov, Okajomov, Solovjov;
   ю =
         * u post л, ш, щ, ч: Ludmila, Lubimov, Iluŝin, Kluĉi, Mamlutka, Luba;
         * ju en aliaj okazoj: Jutkeviĉ, Neftejugansk, Izjum, Temrjuk, Vjugin;
   я =
         * a post л, ш, щ, ч: Ĉelabinsk, Polana, Ŝalapin, Lapunov, Gala;
         * ja en aliaj okazoj: Jalta, Krasnojarsk, Pjatigorsk, Uljanovsk, Tatjana, Majja;
   ь =
         * antaŭ 'и', 'о' – j: Iljiĉ, Zaĥarjin, Ruĵjin;
         * alie estas ellasata: Grigorjev, Prokofjev, Oĵerelje, Darja; Tiraspol, Uralsk, 
           Ilmen, Ĥarkov, Ust-Labinsk ks.;
   ъ estas ellasata: Podjablonskij, Objaĉevo, Izjurov.

Transskribo de ukrainaj nomoj

La supraj reguloj pri la rusa validas ankaŭ por la ukraina, kun escepto de:

    La litero г, el la rusa transkribata per g, el la ukraina transskribiĝas kiel h. 
    La maloftan sonon g en ukraina oni skribas per alia litero, nome ґ.
    і kaj и en la ukraina ĉiam transskribiĝas kiel i. La ukraina litero ї, ne ekzistanta
    en la rusa, transskribiĝas kiel ji, sed post vokaloj oni ankaŭ povas transskribi ĝin per i
    La litero е ĉiam transskribiĝas per e. Per je oni transskribu nur la unike ukrainan literon є

Majuskloj

MONATO uzas majusklojn por propraj nomoj, ne por adjektivoj aŭ adverboj derivitaj de ili. Tio validas ankaŭ por la vortoj „esperanta” kaj „esperante” derivitaj de Esperanto.
Per komencaj majuskloj oni skribas nur verajn nomojn de personoj, asocioj, kompanioj, landoj ktp. Aŭtoroj tre ofte forgesas aŭ neglektas tion, do la redaktoro devas korekti, ĉar revuo aspektu unueca. Ni ne povas toleri, ke en unu artikolo „la Franca ministro nomis la Teron rubujo” kaj en alia „la brita ministro opinias, ke la tero ...”. La regulo tamen estas simpla. MONATO uzas majusklojn nur por propraj nomoj: Marso, Mitterrand, Kanado. Sed: la dua mondmilito, la hispana ministro, la tero, la francoj. Se propra nomo konsistas el pli ol unu vorto, oni skribas nur la substantivojn kaj adjektivojn majuskle, sen citiloj: Nigra Maro, Arkta Oceano, Monto Blanka, Bonespera Kabo, Beringa Markolo, Unuiĝo Franca por Esperanto.

Al la enhavtabelo

Valutoj

Por valutoj MONATO ne uzas la simbolojn €, £, $ ktp, sed la plenajn nomojn: la eŭro, la brita pundo, la usona dolaro. Nur en tabeloj oni povas uzi ilin, se la signifo de la simboloj klare montriĝas el la teksto.

Al la enhavtabelo

Mezurunuoj

MONATO uzas la „Internacian sistemon de unuoj”, se temas pri rezulto de mezurado, ekzemple „La distanco inter A kaj B estas 120 km.” Se tamen temas pri ronda cifero en alia mezursistemo, oni uzas tiun alian sistemon kun parenteza aldono de la valoro en la internacia sistemo, ekzemple „La maksimuma permesita rapideco sur usonaj ŝoseoj estas plejparte 65 mejloj hore (ĉ. 105 km/h).”

Al la enhavtabelo

Nombroj

  1. Kvantoj
    1. Nombrojn de nulo ĝis dek oni skribas per literoj, se ne temas pri decimaloj. Oni skribas per ciferoj la pli altajn kvantojn: ses-cilindra motoro, dek eŭroj sed inter la 11 unuaj, oni vendis 16 450 ekzemplerojn
    2. Pro kohereco oni skribas ĉiujn kvantojn de la sama serio per ciferoj, se almenaŭ unu estas pli granda ol dek: 5 libroj, 9 kajeroj kaj 15 skribiloj
    3. Por eviti nulojn, oni skribas la vortojn „miliono” aŭ „miliardo”, krom se temas pri nerondaj kvantoj: unu miliono, du miliardoj, 35 milionoj, 1 450 340 675
    4. Kiam kvanto ne estas entjera oni skribas ĝin per ciferoj: 7,89 miliardoj, 3,141 592 654 5
    5. Nombrojn oni skribas per triopaj grupoj disigitaj per fiksa spaco, krom kiam ili enhavas kvar aŭ malpli da ciferoj: 8215 metroj, 34 514 eŭroj, 5 453 232 loĝantoj
    6. Oni uzas la tiel nomatan „longan skalon” por grandaj nombroj: 106 = unu miliono, 109 = unu miliardo.
    7. Oni uzas komon por disigi la entjeran parton de la decimala.
    8. Procentojn oni indikas per ciferoj sekvitaj de fiksa spaco kaj la simbolo %: 1 % de la loĝantaro, voĉdonis 73,4 % de la membroj
    9. Onojn kaj opojn oni skribas per literoj: pli ol la duono de la ĉeestantoj, du trionoj de la homaro, la kvaropo el Kembriĝo
    10. Proksimumajn kvantojn oni skribas per literoj, se substantivaj: partoprenis dudeko da homoj
  2. Ordo
    1. Ordon ĝis dek oni povas skribi per literoj aŭ per ciferoj: unua loko, 3a kongreso
    2. Postan klasadon oni skribas per ciferoj: 56a eldono
    3. La gramatika finaĵo (a, aj, an, ajn) sekvas senpere la numeron: 1a de majo, sed oni uzas streketon en la aliaj okazoj: 50-jarulo
  3. Numeroj distingantaj elementojn: Por la numera distingo de elementoj oni ĉiam uzas ciferojn: Zamenhof-strato n-ro 3, artikolo 7, Eliro 2:1, Ludoviko la 14a
  4. Romiaj ciferoj: MONATO ne uzas romiajn ciferojn.

Al la enhavtabelo

Tempo kaj daŭro

Por datoj, tempo kaj daŭro MONATO uzas la ISO-normon. En tabeloj kaj inter krampoj estas uzata
- por la tempo: 2017-02-14 23:59:59 (aŭ partojn de tio)
- por la daŭro: 24h12m59s
kaj en kurantaj tekstoj, oni skribu kiel oni prononcas.

Ekzemploj:
- Tio okazis la 14an de februaro 2017 je la 7a horo 30.
- Li kuris la maratonon en 2 horoj, 57 minutoj kaj 45 sekundoj.
- Oni prognozas, ke daŭron de malpli ol du horoj (1h59m59s) oni povus atingi jam venontjare.

Al la enhavtabelo

Referencoj

Por referencoj al aperintaj artikoloj en paperaj kaj PDF-numeroj de MONATO estas uzata la jena sintakso:

<mm>Monato</mm> 2006/02, p. 13

Al la enhavtabelo

Interpunkcio

Ĉe numeraloj sekvata de sola finaĵo, oni ne uzas streketojn (do ne 2-a sed 2a) sed ja se sekvas afikso aŭ alia radiko (ekzemple 30-ono, 50-jarulo).

Oni uzas spacon antaŭ m, km, kg, % ktp (do 8 m). Oni ne uzas spacon antaŭ dupunkto, demanda kaj kria signo.

Post dupunkto principe sekvas minusklo. Necesas majusklo, se tio, kio sekvas la dupunkton, konsistas el pluraj frazoj. Se post la dupunkto sekvas citaĵo, la uskleco de la unua litero restas kiel en la origina citaĵo.

Uzado de la komo

1. Antaŭ la konjunkcioj „kaj” kaj „aŭ” oni kutime ne uzu komon.

  • En pluraj landoj ĵurnaloj, televido kaj radio kritikas la misfarojn.
  • Li redonis la leteron kaj pardonpetis.
  • Vi devas pagi la kalkulon aŭ peti konsilon de advokato.
  • Ĉar li estas komercisto kaj ĉar li dominas amaskomunikilojn, en li unuiĝas preskaŭ ĉiuj gravaj povoj de la lando.

1.1. Oni ne uzu komon antaŭ „ktp”.

1.2. Se „kaj” aŭ „aŭ” kunligas tutajn ĉeffrazojn, oni uzu komon.

  • Ŝi rigardis lin severe, kaj li silentiĝis.

2. Antaŭ aliaj konjunkcioj („sed”, „nek”, „tio estas” ktp) oni uzu komon.

  • Pluvis, sed li tamen veturis per biciklo.

3. Ĉirkaŭ subfrazo oni uzu komojn. Subfrazo normale komenciĝas per subjunkcio (KI-vortoj, „ĉar”, „ĉu”, „ke”, „kvankam”, „ol”, „se” ktp) aŭ plurvorta frazenkondukilo („nur ĉar”, „antaŭ ol”, „por ke”, „sed ke” ktp).

  • Homo, kiun oni devas juĝi, estas juĝoto.
  • Ĉu ekzistas kampo de moderna vivo, en kiu ne rolas elektroniko?
  • Kvankam li nin komprenis, li ne respondis.
  • Mi faros tion, nur ĉar vi mem petis min.

4. Ĉirkaŭ apudmeto, parentezo kaj aldona klarigo oni uzu komojn.

  • Danubo, la plej longa rivero en Eŭropo, enfluas en la Nigran Maron.
  • Nu, ekzemple, mi skribos al vi jenon.
  • Eĉ helporganizaĵoj, precipe neregistaraj, retiras siajn komisiitojn.
  • Sinjoro Arnold, la direktoro de la biblioteko, vizitis nin hieraŭ.

4.1. Se titolo (aŭ simila esprimo) staras antaŭ propra nomo, ĝi ne estas apudmeto, do oni ne uzu komojn.

  • La direktoro de la biblioteko Arnold vizitis la provincon Zelando.

5. Ĉirkaŭ komplemento, en kiu la ĉefvorto estas adverba participo, oni uzu komojn.

  • Promenante sur la strato, mi falis.

Interpunkcio ĉe citiloj

Parolprezento antaŭ la citaĵo
  • kun dupunkto:
    Poirot murmuris: „Ĝi ne estas tiel simpla, mia amiko.”
Parolprezento post la citaĵo
  • sen komo, se la citaĵo finiĝas per interpunkcio:
    „Kial vi demandas?” diris Bertie.
    „Jes, faru!” diris Mavis.
    „Sed kun dudek jaroj, ĉu vi ne ...” komencis Ella.
  • ne citu simplan punkton ĉe la fino de la citaĵo, sed uzu anstataŭe komon post la citaĵo:
    „Vi pravas”, konsentis Mellowkent.
Parolprezento meze de la citaĵo
  • Se la parolprezento aperas post ĉeffrazo uzu punkton post la parolprezento:
    „Tio estas terura”, diris Jane. „Oni tuj informu vian patrinon.”
    „Kiom ridinde!” diris s-ino Sangrail. „Ĉu neniu el iliaj amikoj povis pacigi la kverelon?”
  • Se la parolprezento aperas meze de citita frazo, kie tiu frazo mem ne havus interpunkcion, metu komojn ekster la citiloj:
    „Eble”, diris la amiko, „ĝi estas alia turdo.”
  • Se la parolprezento aperas post komo aŭ tripunkto, lasu tiun interpunkcion en la unua parto de la citaĵo kaj metu komon post la parolprezento:
    „Iam estis eta knabino nomita Bertino,” komencis la fraŭlo, „kiu estis ekterordinare bonkonduta.”
    „La respondo estas ...” anoncis la voĉo, „kvardek du!”
  • Se la parolprezento aperas post punktokomo aŭ dupunkto, lasu tiun interpunkcion en la unua parto de la citaĵo kaj metu punktokomon post la parolprezento:
    „Ne ĝenu min per via infaneca babilado;” li komentis al Bertie van Tahn; „mi verkas senmortajn versojn.”
    „Mi vendas ĉiajn fruktojn:” li diris; „bananoj, piroj ...”.
Notoj
  • Verŝajne en la esperanta literaturo estas pli kutime indiki cititan parolon per haltostrekoj ol per citiloj, tamen MONATO aplikas citilojn kaj ne haltostrekojn.
  • Ĉi tiuj reguloj estas faritaj por obei la bazan principon, ke ĉio ene de la citiloj aperus same, se la teksto ne estus tiel citita. Aldonitaj komoj, kiuj ne estas parto de la citita teksto, estas do metitaj ĉiam ekster la citiloj.
  • Parolprezento estas frazo, kiun kompletigas la citita teksto. Notu, ke kelkaj aŭtoroj interrompas citaĵojn per kompletaj rakontaj frazoj, kiuj ne estas parolprezento; tiaj frazoj ofte priskribas geston de la parolanto aŭ simile:
    „Ĉu nun?” Li rigardis al la horloĝo. „Tio ne eblas.”
  • Unuopaj vortoj ne nepre traktiĝas kiel citita parolo:
    Li diris „pardonon”.
    La sistemo estas „genia”.
    „Sunsubiro” estas bela vorto.
  • Se nova alineo komenciĝas meze de citita parolo, oni ripetas la komencan citilon ĉe la komenco de ĉiu nova alineo kaj metas finan citilon nur ĉe la fino de la lasta alineo.

Al la enhavtabelo

Kursivigo kaj dikigo

MONATO uzas kursivon en la jenaj okazoj:

  1. vortoj en fremdaj lingvoj (traduko interkrampe, romie)
  2. nomoj de firmaoj (eĉ kiam esperantigitaj)
  3. titoloj de libroj, artikoloj ktp (se fremdlingva, do traduko en rondaj krampoj, romie, la unua vorto majuskligita)
  4. vortoj kiujn la aŭtoro volas reliefigi

Dikajn literojn MONATO kutime ne uzas en la korpo de la tekstoj mem.

Al la enhavtabelo

Prononcindikoj

Malantaŭ propraj nomoj, kiuj kernas en la raporto, kaj kies prononco verŝajne ne estas konata al la plimulto de la legantoj, MONATO aldonas prononcindikon inter rektaj krampoj. En prononcindikoj MONATO uzas la literojn de la Esperanto-alfabeto. Se la akcento ne troviĝas sur la antaŭlasta silabo, ĝi estas montrata per dekstra korno super la akcentata vokalo. La prononcindikoj ne uzas majusklojn. Ekzemplo: Lech Wałęsa [leĥ vaŭensa]

Al la enhavtabelo

Sintaksaj konvencioj

Uzu "Kaunas estas la due plej granda urbo de Litovio" kaj ne "... dua plej granda ...".

Propraj nomoj, kiuj identigas substantivojn, aperu post tiuj substantivoj. Ekzemple: la urbo Pekino, la libro Paradizo ŝtelita, la familio Zamenhof, la supera lernejo Dag Hammarskjöld.

Po: La prepozicio po rilatas nur al la nombro, kiu sekvas. Alivorte: Kiam la ĉeestanta substantivo estas akuzativigita, ĝi ne dependas de po. Ekzemple: Ili ricevis po kvar bombonojn.

Al la enhavtabelo

Leksikaj konvencioj

aboli: Uzu „aboli” kaj ne „abolicii”.
aidoso: Uzu „aidoso” kaj ne „aideso”, „disao” aŭ „iposo”.
a.K.: Uzu „a.K.” kaj „p.K.” (sen r).
antaŭ nelonge: Uzu „antaŭ nelonge" (duvorte).
buĝeto: Uzu „buĝeto” kaj ne „budĝeto”.
disketo: Uzu „disketo” kaj ne „diskedo”.
fare de: Uzu „fare de” kaj ne „far”.
fazo: En iuj elektosistemoj necesas pli ol unu voĉdonado por atingi finan rezulton. Tiaokaze oni parolas pri „fazoj” de la elektado. En komenca fazo eliminiĝas la kandidatoj ricevintaj malplej multajn voĉojn; en fina fazo elektiĝas la kandidato ricevinta plej multajn voĉojn.
firmao: Uzu „firmao” kaj ne „firmo”.
ĝihado: Uzu „ĝihado”, sed ne „jihado” aŭ „ĵihado”.
jarcento: Uzu „jarcento” ke ne „jc”.
k.s.: Uzu „k.s.” kaj ne „k. s.” aŭ „ks”.
komputilo: Uzu tiun formon kaj ne komputoro, komputero, kompjutro, kompjutero, ordinatoro, komputatoro ktp.
ktp: MONATO uzas „ktp” (sen punkto) kaj ne „k.t.p.”
loĝanto: uzu tiun formon kaj ne „enloĝanto”.
matĉo: MONATO uzas „matĉo” kaj ne „maĉo”.
ministrejo: MONATO uzas „ministrejo pri ekonomio” kaj ne „ministerio por ekonomio”.
ministro: Uzu „la usona ministro pri eksteraj aferoj” kaj ne „la usona ŝtatsekretario”
Nobel-premio: MONATO uzas „Nobel-premio pri” kaj ne „por”.
organizaĵo: Uzu „organizaĵo” kaj ne „organizo”.
poŝtelefono: MONATO uzas simple „poŝtelefono” por ĉiaj nun modernaj tiaj telefonoj. Se nepre necesas distingi inter malnova poŝtelefono kaj poŝtelefono kun tuŝekrano, oni povas aldoni iun priskribon, kiel „moderna telefono”, „lerta telefono”. La vorton „saĝtelefono” la redaktoraro opinias erara.
speguli: Uzu „speguli” kaj ne „respeguli”.
sunaanoj kaj ŝijaanoj: Uzu „sunaanoj” kaj „ŝijaanoj” kaj ne la PIV-ajn formojn.
t.e.: Uzu „t.e.” kaj ne „t. e.”

Al la enhavtabelo

Oftaj eraroj

  • Eduki: „Eduki” ne signifas „instrui”. Instruistoj instruas, sed gepatroj edukas.
  • Informadiko: „Informadiko” estas la scienco pri informado. Oni ne konfuzu ĝin, sub influo de aliaj lingvoj, kun komputiko aŭ komputoscienco.
  • Kazo/okazo: „Kazo” havas plejparte gramatikan, juran, medicinan, matematikan, logikan, komputadan kaj aliajn formalajn signifojn. Oni evitu la uzon de „kazo” kun la signifo de „okazo”.
  • Komunumo/komunaĵo: „Komunaĵo” estas „io komuna al pluraj personoj” (tiel difinite en PIV sed kun maltaŭga ekzemplo), do plej ofte io komune posedata, ekz. la familia loĝejo estas komunaĵo de geedzoj - kaj la komune loĝata insulo estas komunaĵo de kaj grekaj kaj turkaj kipranoj.
    „Komunumo” estas esence io, kion komune konsistigas la homoj: la membroj de komunumo ne komune posedas ĝin sed estas mem parto de ĝi - sen ĝiaj membroj komunumo simple ne ekzistas. Grandaparte eblas facile ekvivalentigi „komunumo”n kun la respondaj vortoj en eŭropaj lingvoj communauté/community/Gemeinschaft/comunità/gemeenschap ktp.
  • Kontrakto/traktato: „Kontrakto” estas jure valida interkonsento, laŭ kiu ĉiu partio ricevas difinitajn rajtojn kaj devojn. „Traktato” estas skriba interkonsento inter du ŝtatoj aŭ aro da ŝtatoj. Teorie ankaŭ ŝtatoj povas kontrakti inter si, sed se temas pri normalaj komercaj kontraktoj temas kutime pri iuj pli subaj organoj.
  • Eŭropa Konsilio/Konsilio de Eŭropo: Oni ne miksu tiujn du tute malsamajn instancojn. „Eŭropa Konsilio” (Europese Raad, Conseil européen, European Council, Europäischer Rat, Consejo Europeo, Consiglio europeo ...) konsistas el la ŝtat- kaj registar-estroj de Eŭropa Unio. En la „Konsilio de Eŭropo” (Raad van Europa, Conseil de l'Europe, Council of Europe, Europarat, Consiglio d'Europa, Συμβούλιο της Ευρώπης ...) membras 46 ŝtatoj, inkluzive de Rusio kaj la kaŭkazaj respublikoj.
  • Momente: La signifo de „momente” estas „dum momento”. Ne miksu ĝin kun „ĉi-momente”, „nun”, „hodiaŭ”, „nuntempe” ktp.
  • Nacia: „Nacia” signifas „apartenanta al difinita nacio”. Ĝi ne estas sinonimo de „ŝtata” aŭ „tutlanda”. La vorto „internacia” tamen ricevis ankaŭ duan signifon „interŝtata”.
  • Negoci: „Negoci” estas komerca termino. Pri leĝoj, interkonsentoj k.s. oni traktas.
  • Oferti: „Oferti” estas proponi varon aŭ servon al kliento kontraŭ difinita prezo. FEL povas ekzemple rabate oferti libron kontraŭ 10 eŭroj. Sed lando ne povas oferti multajn belajn pejzaĝojn. Ĝi proponas ilin, aŭ havigas, aŭ ĝi regalas vin per belaj pejzaĝoj ktp.
  • Pozitiva - negativa: Tiuj du vortoj estas ofte intermiksitaj kun „favora” kaj „malfavora” sub influo de naciaj lingvoj. En Esperanto „pozitiva” ne signifas „favora”, sed „jesa”, „reala”, „ekzistanta”.
  • Recikligi: Atentu, ke „recikl-” estas netransitiva. Oni do recikligas rubon, paperon ktp.
  • Startigi: Atentu, ke „start-” estas netransitiva. Do oni startigas komputilon.

Al la enhavtabelo

Novaj kaj aktualaj terminoj

  • Alkaido: islama organizaĵo
  • bova spongeca encefalopatio: bovofrenezo
  • droneo: telestirata aviadileto, kies piloto stiras ĝin defore, interalie uzata de aerarmeoj, policoj, sekretaj servoj por kaj civilaj kaj militaj celoj.
  • la eŭro-regiono, la eŭro-ŝtatoj: la ŝtatoj en kiuj la eŭro estas la oficiala valuto
  • netipa pneŭmonio: la scienca vorto por tiu malsano kiu trafis ĉefe Ĉinion komence de la jaro 2003 estas „netipa pneŭmonio”. Multaj tamen sentas la bezonon por iu pli kompakta termino, kiel la angla SARS. Montriĝas ke en Esperanto ĉi-momente estas uzataj ĉi-cele tri terminoj, nome „sarso”, „saroso” kaj „sasoso”. La redaktoroj de MONATO ne venis al iu rekomendo. Pro tio la ĉefredaktoro „tranĉis la nodon” kaj decidis provizore uzi „sarso” apud la pli longa nomo „netipa pneŭmonio”. Vidu ankaŭ la artikolon en Reta Vortaro.
  • ŝengena areo: la areo, kiu konsistas el 26 eŭropaj landoj, kiuj forigis siajn landlimajn kontrolejojn en la komunaj landlimoj.
  • talibo: ano de islama politika movado en Afganio, kiu originis en Kandahar en 1994 kaj ĝis 2001 regis 90 % de la lando.

Al la enhavtabelo

... kaj aliaj konsideroj

Alternativo

La vorto „alternativo” laŭ PIV estas „necesa elekto inter du eblaj kaj ofte kontraŭaj decidoj aŭ proponoj”. El la nuna lingvouzado montriĝas, ke „alternativo” krome povas esti „alia elektebla afero” (ekz.: Ne montriĝas alternativo al Jelcin en Ruslando) kaj „unu el pluraj elekteblaj aferoj” (ekz.: La komputilo demandas la tajpanton de la tradukata teksto, kiun alternativon ĝi uzu).
La adjektiva formo „alternativa” ricevis krome la signifon „ne damaĝanta la homon nek la naturon”.

Al la enhavtabelo


Lasta adapto de tiu ĉi paĝo: 2017-03-10